Kamulaştırma

A-Kamulaştırma (İstimlak) Nedir?

Mülkiyet hakkı Anayasamızın 35. maddesiyle koruma altına alınmış, malikin sahip olduğu mal üzerinde üçüncü bir kişinin müdahalesi olmadan kullanma, yararlanma ve dilediği gibi tasarrufta bulunma yetkisine sahip olmasını sağlayan mutlak ve ayni bir haktır.  Genel olarak hiçbir sebeple sınırlandırılamayacak şekilde koruma altına alınmışsa da gerektiğinde kamu yararı amacıyla kanunla sınırlandırılabileceği aynı maddenin istisnası olarak düzenlenmiştir. Mülkiyet hakkının sınırlanmasına istisna teşkil eden bu noktada karşımıza kamulaştırma kavramı çıkmaktadır. Kamu yararının gerekli olduğu hallerde idare kamulaştırmak suretiyle mülkiyet hakkını sınırlayabilir, bu Anayasanın 46. maddesiyle kamulaştırma başlığı adı altında güvence altına alınmış yasal bir yoldur.

B-Kamulaştırma Şartları Nelerdir?

Kamulaştırma Anayasamızın 46. maddesinde “Devlet ve kamu tüzelkişileri; kamu yararının gerektirdiği hallerde, gerçek karşılıklarını peşin ödemek şartıyla, özel mülkiyette bulunan taşınmaz malların tamamını veya bir kısmını, kanunla gösterilen esas ve usullere göre, kamulaştırmaya ve bunlar üzerinde idarî irtifaklar kurmaya yetkilidir.”şeklinde düzenlenmiştir. Tanımdan da anlaşılacağı üzere kamulaştırma işleminin Anayasaya uygun olarak gerçekleştirilmesi için aşağıda yazılı şartlar gerçekleşmiş olmalıdır:

  • Devlet ve kamu tüzel kişileri tarafından gerçekleştirilme,
  • Kamu yararı varlığı,
  • Kamulaştırma kanununda taksitle ödenebileceği açıkça belirtilen haller dışında taşınmazın gerçek karşılığının peşin ödenmesi,
  • Mülkiyetin devlet veya kamu tüzel kişisine geçmesi,
  • Kanunda yer alan esas ve usullere uygun olarak gerçekleştirilme

Bu şartları taşımayan bir kamulaştırma işlemi yasalara ve hukuka aykırı olup dava edilebilecektir.

C-Kamulaştırma Yapılırken Nasıl Bir Süreç İzlenmelidir?

Anayasanın 46. maddesi ile güvence altına alınan kamulaştırma işlemi 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu ile özel olarak düzenlenmiştir. Söz konusu kanun ile kamulaştırma işleminde nasıl bir yol izlenmesi gerektiği düzenlenmiştir. Kamulaştırma sürecini maddeler halinde inceleyecek olursak:

1-Kamu Yararı Kararı Alınması

Kamulaştırma işlemine başlanırken öncelikli olarak kamu yararı kararı alınması gerekmektedir. Bu karar kamulaştırma işleminin yapıtaşını oluşturmaktadır. Kamulaştırma Kanunu’nun 5. maddesi ile kamu yararı kararı verebilecek merciiler sınırlı sayıda ve üç gruba ayrılarak sayılmıştır. Bunlar;

-Kamu yararı kararı vermeye yetkili kamu idareleri ve kamu tüzel kişileri,

-Kamu kurumları,

-Gerçek ve tüzel kişiler yararına olan kararlar için denetimine bağlı oldukları köy,       belediye, özel idare veya bakanlıktır.

Kanunun 6. maddesi son fıkrası “Onaylı imar planına veya ilgili bakanlıklarca onaylı özel plan ve projesine göre yapılacak hizmetler için ayrıca kamu yararı kararı alınmasına ve onaylanmasına gerek yoktur…” şeklinde olup söz konusu kamu yararı alınması şartının istisnasını teşkil etmektedir.

2-Onay Mercii Tarafından Kamu Yararı Kararının Onaylanması

Kamu yararı kararının ilgili onay mercii tarafından onaylaması gerekmektedir. Onay mercii, kararı alan merciin üst makamıdır. Bunlar Kamulaştırma Kanunu’nun 6. maddesinde tek tek düzenlenmiştir. Onay, kamu yararı kararının kesinleşmesini sağlar. Bazı hallerde ise onay gerekmeden kamu yararı kararı alınabilir yahut kamu yararı kararı alınması gerekmeksizin kamulaştırma işlemi yapılabilir. Kamulaştırma Kanunu’nun 6. maddesinde Cumhurbaşkanı veya bakanlıklar tarafından verilen kamu yararı kararlarının ayrıca onaylanmasına gerek olmadığı ve onaylı imar planına veya ilgili bakanlıklarca onaylı özel plan ve projesine göre yapılacak hizmetlerde ise kamu yararı kararının alınmasına ve onaylanmasına gerek olmadığı düzenlenmiştir.

3-Kamulaştırmadan Önce Yapılması Gereken İşlemler

Kamulaştırmadan önce kamulaştırılacak alanın ve kaynağın belirlenmesi ile mülk sahibi ile ilgili bilgilerin toplanması gerekmektedir. Kamulaştırmayı yapacak idare, kamulaştırılacak taşınmaz veya taşınmazların sınırı, yüzölçümü ve cinsini gösterir ölçekli plan hazırlar veya hazırlatır. Daha sonra idare tarafından kamulaştırılan taşınmaz malın sahipleri, taşınmazın tapusu yoksa zilyetleri ve bunların adresleri yapılan araştırmalar neticesinde tespit edilir.

Bu işlemlerin eksik yapılması, mahkemenin ön inceleme esnasında davanın koşullarının oluşmadığından reddi kararı vermesine sebep olacaktır.

4-Kamulaştırmanın Tapu Siciline Şerhi (İdari Şerh)

Kamulaştırma kararı veren idare, kamulaştırmaya konu taşınmazın kayıtlı bulunduğu tapu siciline müzekkere yazarak taşınmaz için kamulaştırma şerhi verilmesini istemelidir. Şerh verilmesi malikin tasarruf yetkisini kısıtlamaz fakat şerhin tebliğinden sonra malik için tasarruf yasağı başlar.

Son olarak şerh tarihinden itibaren 6 ay içinde idarenin bedel tespiti için mahkemeye başvurduğuna dair ilgili belgeler ilgili tapu dairesine ibraz edilmelidir aksi takdirde taşınmaz üzerindeki şerh tapu dairesince re’sen sicilden silinecektir. 

5-Mülkiyetin İdareye Geçmesi

Kamulaştırma işleminin tamamlanabilmesi için taşınmaz mülkiyetinin idareye geçmesi gerekmektedir. Kamulaştırma işlemini yapacak olan idare ilk olarak taşınmaz malın maliki ile anlaşma yolunu uygulamalıdır. Bunun için öncelikle idare tarafından malike ya da maliklere yazı yazılarak söz konusu taşınmazın pazarlık veya takas usulü ile satın alınmak istendiğini bildirilir. Malikin bunu kabul etmesi durumunda uzlaşmak için gün belirlenir ve belirlenen günde takdir komisyonunca belirlenen bedeli aşmamak şartıyla anlaşma sağlanırsa bir tutanak tanzim edildikten sonra tapuya gidilerek mülkiyet idareye devredilir. Anlaşamama durumunda ise idare tarafından kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescil davaları açılarak kamulaştırma davası yoluna başvurulur.

Diğer hususlardaki sorularınıza detaylı cevaplar alabilmek ve hak kaybı yaşamamak için gayrimenkul alanında uzmanlaşmış bir avukata başvurmanız sizin açınızdan faydalı olacaktır.

https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.2942.pdf

Yorum Yap

Your email address will not be published.